presskg.com Архив Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Zaman Кыргызстан Агым 1 Агым 2 Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Кыргыз руху Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Бишкек таймс Назар Энесай Эркинтоо Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар



  Түштүгүм оң канатым

Бейиштин төрү мурдагыдан да мыкты болот

Жакында Кыргызстандагы ММКларга президенттик администрация менен БУУнун Качкындар боюнча Жогорку Комиссарынын Башкармасы медиа тур уюштурушту. Июнь айындагы кандуу окуядан бери түштүктө жасалып жаткан иштер, үй-жайсыз калган жабырлануучулардын тагдыры, чечилбей аткан маселелер тууралуу толук маалымат алган журналисттер, эл тынчып, кайгы-муңдан кубанычка оогонуна күбө болуп кайтышты.

Журналисттердин алгачкы иш сапары качкындар жашаган "Жаштык" лагеринен башталды.
Түштүктөгү июнь айында болгон коогалаңдан жабыр тарткан качкындар жашаган "Жаштык" лагеринде бардыгы 62 үй-бүлө, 217 адам баш калкалашат. Биякта жалаң кыргыз улутундагылар жашайт. Бир бөлмөдө 7-8 үй-бүлө балдары менен жан багышат. Лагердеги качкындарга БУУнун Качкындар боюнча Жогорку Комиссарынын Башкармасы (БУУКЖКБ) кышка даярдык катары гуманитардык жардам эсебинен жылуу төшөк, кийим-кече, идиш-аяк беришти. Буга вице-премьер министр, Ош жана Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүү боюнча мамлекеттик дирекциянын башкы директору Жантөрө Сатыбалдиев менен катар, гуманитардык жардам алып келген чет элдик уюмдардын өкүлдөрү келишти. Ж.Сатыбалдиев жардам берген уюмдарга ыраазычылык билдирип, алдыдагы жакшы максаттарын жарыя кылды.
- Бизге көмөктөшкөн уюмдар июнь айындагы жабырлануучуларга, аз камсыз үй- бүлөлөргө жардам берүүсүн дагы улантууга сөз беришти. "Кышка даярдык" деген акциянын негизинде биздин дирекция менен БУУКЖКБ келерки жылы да чоң долбоорду ишке ашырууну көздөп турат. Бул жердеги элди жумуш орду менен камсыз кылуу боюнча кыска мөөнөттүү кредитти иштеп чыкты. Бизде жабыр тарткандар өтө көп, турак-жай маселесин бөлүштүрүү боюнча шаардын мэриясы өз жоболоруна ылайык иштеп атышат. Жабыр тарткандарды беш- алты топко бөлүп, ошого жараша үй менен камсыздоо каралууда. Биринчи топко жабыр тарткандар, үй-бүлөсүн, бала-чакасын, жакындарын жоготкондор кирет, андан кийинкилери этап менен бөлүнө баштайт.
БУУКЖКБ өкүлдөрү жардамга муктаж болгондорго жылуу сөздөрүн айтып, дале болсо колдон келген көмөктөрүн аянбасын айтып өтүштү.
"Жаштык" лагеринде баш калкалаган Талчакан ИСМАИЛОВА өз жашоосу тууралуу төмөнкүлөрдү айтып берди:
- Бул лагерде Ош шаарындагы Он-Адыр, Черемушка, Шейит-Дөбө, Мады райондорунан келген качкындар жашап атат. Жашообуз оор. Бияктагылардын көпчүлүгү Оштогу өзбек-кыргыздардын үйлөрүндө батирде жашаган, өздөрүнүн үй-жайлары жоктор. Үйүнө кайта тургандар деле бар, бирок, алар баргандан чочулап атышат. Мэрия тарабынан күнүнө бир маал ысык тамак берилет. Калган учурда тааныштарга барып суранып, эптеп курсагыбызды тойгузуп атабыз.

Зубагүл МАТРАИМОВА, качкын:
- Эки уулум менен Халилова Салияхан деген өзбек аялдын гаражында 500-800 сомдон төлөп батирде жашачумун. Кагылышууга чейин өзбектер менен мамилебиз түзүк болчу. Ызы-чуу башталып, бирин-бири өлтүрүп, ок жамгырдай жаай баштаганын угуп, түн ортосунда документ, кийим-кечектерди алганга үлгүрбөй эки уулум менен качып чыктым. Мага ок тийип, алайлык азаматтар мени аман алып калышты. Ошондо аябай стресс болдук. Азыр башым, жүрөгүм ооруйт, күнүгө неврологияга барып текшерилип турам. Кыскасы, төрт айдан бери ооруканадан башым чыкпайт. Мурунку жашаган батирге баралы десек кожоюнубуздун үйү өрттөнүп, алар көчүп кетишиптир. Окуя болоордо мечиттен ушунчалык катуу айтылган азанды угуп, мас болгон бирөө чыгып, кыйкырып атабы деген элек. Көрсө баары даярдалган тура. Азыр азан айтканды уксак кадимкидей титиреп, коркуп калдык.

Кийинки сапар Жалал-Абад шаарына уланды.
Жалал-Абаддагы жаңы маанай
Жалал-Абаддагы жаңыдан салына баштаган беш кабаттуу 180 батирлүү үйдүн курулушуна күбө болдук. Бул үйлөр июнь окуясында жапа чеккендерге, набыт болгондордун үй-бүлөсүнө, жарадар болгондорго, дайынсыз жоголгондорго, конфликтке катышып, үйүнө баралбай калгандарга, медицина кызматкерлерине жана мугалимдерге, укук коргоо органында активдүү кызмат кылгандарга берилет. Негизи Жалал-Абад шаары боюнча алты көп кабаттуу үй салынып атат. Мамлекет кээ бир үйлөрдү элди тынчтандыруу максатында эч кандай долбоорсуз салып атканын жергиликтүү бийлик өкүлдөрү айтышты. Антпесе, мамлекеттен эч кандай жардам жок деген дооматтар көп айтылыптыр. Салынып аткан үйлөрдү 1-январдан баштап ээлерине тапшырууну пландап атышат. Ичиндеги майда жасалгаларын үй ээси өзү жасап алуусу шарт. Андан тышкары бул үйгө киргендерге эң керектүү алгачкы буюмдарды чет элдик донорлор камсыздашат.

Үйдү оңдоо оңой, жандычы?
Бардык жакшы аракеттин, максаттын жыйынтыгы болот дегендей, мындан беш ай мурун өрттөнүп, күлү көккө сапырылган карапайым элдин үйлөрү да курулуп аткан экен. Баягыдай көздөрүнө жаш алып, күйгөн үйлөрүн айланчыктаган адамдар жок. Бардыгы келечектен жакшылыкты үмүт этип, жаңы салынган үйлөрүнө суук башталганча кирүүнү көздөп атышат. Жалал-Абад шаарындагы кайра курулган алгачкы үйлөр бүтүп, ээлерине тапшырылды. Бул үйлөрдү курууну БУУКЖКБ менен мамлекет колго алган. Өрттөнгөн үйлөрдү кайрадан куруу өзбек-кыргыз улутундагыларды элдештирүү, тынчтыкта жашоого чакырарын белгилешти. Бияктагы үйлөрдүн көпчүлүгү 1-ноябрга даяр болот.
Өзгөчө кырдаалдагы өткөөл турак-жай программасынын негизинде БУУКЖКБ өнөктөштөрү жана өкмөт менен биргеликте 1700дөн ашуун талкаланган үйлөрдү кайра калыбына келтирди. Ош шаарында 680, Ош облусунда 680, Жалал-Абадда 380 турак-жай курулуп, ээлерине берилүү мөөнөтү жакындап калган. БУУКЖКБ, АКТЕД, Даниялык качкындар кеңеши жана "Балдарды сактагыла" уюму тарабынан турак-жай курулушунун 80%ы каржыланган. Калган 20%ды эл аралык Кызыл Крест уюму жардам берген.
90 жаштагы Халима Акматалиева байбиченин июнда өрттөнгөн үйүн кайра курган Жантөрө Сатыбалдиев ага үйдүн ачкычын тапшырды.
Өкмөт бул жердеги жабырлануучуларга кайтарымсыз 50 миң сомдон жардам, 15 жылга 200 миң сомдон кредит берген.
Жергиликтүү эл өзбек-кыргыз деп бөлүнбөй, мурдагыдай бири-бирине жардам берип, чогуу иштеп атышат. Коогалаң учурунда бирин-бири сактап калган эки улуттун өкүлдөрү, кошуналар да бар. Азыр кайрадан ынтымакташып, тойлорду, кудай тамактарды чогуу өткөрүп, кыз узатып, келин алгандарын, бири-бирине деген ниеттери түз экенин карапайым калк жашырышкан жок.

Майрамга келиңиздер
Он сегиз жыл бою курулуп, мындан бир жыл мурун гана жаңы мекемеге ээ болгон Жалал-Абад телерадиокомпаниясы да алааматта талкаланган. Былтыр 2009-жылы апрель айында ачылыш аземи болуп, ишке киришкен телерадиокомпаниянын имараты июнда өрттөнүп, кыйраган. Бир айдан бери бул имаратты калыбына келтирүү иштери башталган. Курулушту аяктоо мөөнөтү 20-декабрга коюлган. Бирок, мөөнөтүнөн эрте бүтүрүп, телерадионун кесиптик майрамына карата, 8-декабрга ачсакпы деген пландары бар экен. Ичиндеги техникалык жабдыктардын, эмеректердин маселеси да чечилиптир.

Жалал-Абад облусуна караштуу Базар-Коргон районундагы 205 үйдү алаамат жалмап өткөн. Учурда ал жердеги 140-150 кыйраган үйлөр кайрадан курулуп дубалдары тургузулуп, чатырлары жабылып, 20-ноябрга чейин даяр болот. Үйлөрдүн тез арада бүтүп, 200 миң сомдон кредит алганына карапайым калк ыраазы.

Өзүбүз курбасак, бирөө куруп бербейт
Кийинки сапарыбыз Ош шаарында салынып аткан көп кабаттуу үйлөрдүн бирине уланды. 75 батирлүү 1-2-3 бөлмөлүү үйлөр ноябрдын аягына чейин бүтүп, ээлерине тапшырылат. Азыр бул үйлөрдүн 80 % курулуш иштери бүтүп калган. Курулуш иштерин жүргүзүүдө эч кандай кыйынчылыктар болгон эмес. 85 курулушчу эки сменде иштеп атышат. Алардын алган маянасы мыкты. Бул ишке жергиликтүү эл жана алыскы аймактардан келгендер тартылууда.

Ильяс АБИРОВ, куруучу:
- Ноокат шаарынан келип иштеп атабыз. Ар бир он беш күндө иштеген ишибизге жараша маяна алабыз. Мисалы, мен күнүнө 500дөн ашык кирпич коем. Суткасына он эки саат иштейбиз. Төрт маал ысык тамак берилет, түштөнүү, кечки тамак бекер, эки маал тамагына 20 сомдон төлөйбүз. Буга чейин Россияда курулуш иштерде иштеп келгем. Эми биякта жумуш болуп турса ушул жерде иштеп, алыска кетпейт элек.
Ош облусундагы Кара-Суу районунун Шарк айыл өкмөтүндөгү Л.Толстой атындагы өзбек мектеби июнь айында күйүп кеткен. Ал мектептин курулуш иштери да башталыптыр.
Мектептин курулуш иштеринин жетекчиси Жуманазар КУЛБАЕВ төмөнкүлөрдү айтып берди:
- Бул курулуш иштер 1-сентябр-дан башталды. Буга чейин ылайдан салынган эски мектеп болуптур. Азыр бул жерге үч кабаттуу, 520 орундуу заманбап мектеп курулуп атат. Жаз алды менен бүтөлү деп турабыз.
Учурда Л.Толстой атындагы өзбек мектептин окуучулары атайын чатырдагы мектепте сабак өтүп аткан экен. Ал жердеги окуучулар менен таанышып, сабактарына күбө болдук. Мектептин директору М.Мойдинов буларды айтып берди:
- Балдар убактылуу чатырда окуп атат. Өткөн окуу жылы биздин мектепте 840 окуучу болсо, быйыл 200гө жакын балдар ар түрдүү себеп менен чыгып кетишти. Азыр 658 бала окуп атат. Августтун башында С.Шарипов атындагы № 22 мектептин директору бизге келип окугула деген сунушун айткан. Эгерде мектеп суукка чейин бүтпөсө ошол мектепке барып окуубузду улантабыз деген ойдобуз. Мектеп салынып, үйлөр калыбына келтирилгенден бери элдин үмүтү,тилеги жакшы. Күзөтчү күнү-түнү иштеп, окуучулардын, мугалимдердин коопсуздугу сакталууда.
Ишкерлер унутта калган жок
Вице-премьер министр Өктөм-кан Абдуллаева Ош-Жалал-Абад дубанындагы жабырлануучуларга социалдык жактан жардам берүү жөнүндө журналисттерге кенен айтып берди. Июнь окуясында жапа чеккен ишкерлер 1-ноябрга чейин кайрылышса, аларга мыйзам чегинде жардам берилерин кабарлады.
Мындан беш ай мурун бейиштин төрүндөй түштүктөгү ажайып кооз жерлердин күлү көккө сапырылып, адамдын үрөйүн учурган маанай калтырса, азыр кайрадан калыбына келип, көчөдө ээрчишкен жаштар, үйлөнүү үлпөтү, шаңдуу музыкалардын жаңырышы келечектеги жакшылыктардан үмүт-төндүрдү.

Назгүл КАЛМАМБЕТОВА, Бишкек-Ош-
Жалал-Абад-Бишкек



кыргыз тилиндеги гезит "Агым"





??.??