Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


п»ї

  Кайчы пикирлер

Байтемир Ибраев:
"Депутаттар түшүнүп-түшүнбөй эле сүйлөп, саясий упай топтоп жатышат"
"Кайчы пикир" рубрикабыз көпчүлүктүн бүйүрүн кызытууда. Ал турсун эрөөлгө чыгат элем дегендер оппоненттин өздөрү тандап жатышат. Кызыгы бүгүнкү дебатыбыз генерал Артур Медетбеков менен экс-генпрокурор Байтемир Ибраев экөөнө алгач жолу бирин бири көзмө көрүүшүсүнө шарт түзүп берди. А. Медетбеков менен бирге "Альфанын" жетекчиси Алмаз Жолдошалиев дагы келиптир, биз А. Жолдошалиев менен маекти кийинки саныбызда жарыялайбыз.

АС+.: - Артур Капарович, сиз "Альфа" атайын операция башкармалыгын, анын жетекчиси Алмаз Жолдошалиевдин күнөөсү жок деп бир топ билдирүүлөрдү жасадыңыз эле. Учурда бул иш кандай болууда?
Артур Медетбеков:
- 7-апрелде окуянын кандай өтүп жатканына өзүм күбө болгом. "Альфа" тобу ошол күнү "Форумдун" алдына барып, көбү таяк жеп, ооруканага түшүштү. Калгандарын саат 16:30, 17:00дор аралыгында Суталинов жана Калмаматовдун буйругу менен Ак үйгө алып келишти. Менин билишимче, андан башка Ак үйдүн чатырына УУКнын "Арстан" тобунан адамдарын кошушкан. Жаныш Бакиевдин тегерегинде жүргөн укуктук тартип коомунун балдары дагы жүрүшкөн, алардын бирөөнө дагы кылмыш иши козголгон жок. Буга чейинки экпертизада адамдар снайпердин огунан өлдү деген так маалыматтар жок болуп жатпайбы. Ал жерде ИИМдин, Коргоо министринин жана Улуттук гвардиянын кызматкерлери болуп, жалпысынан куралчан 2 миңден ашык киши болгон. "Форумдан" эл автоматтарды алып алышты. 6-апрель күнү Таласта 731 курал-жарак жоголуп кеткен, алардын баары бул жакка келген. Биринчиден, кээ бири билбей аткандан, кокусунан ок тийиши мүмкүн. Экинчиден, эл арасында Жаныш Бакиевге тиешелүү Максим Бакиевдин адамдары бар болчу, алар дагы атышы мүмкүн. Үчүнчүдөн, эки жактан атышканда ок тийген. Мына ошон үчүн "Алфанын" же "Арстандын" балдары атты деп айтууга баллистикалык экпертизанын аныктамасы керек. Далилдеп, сот аныктайт, а биз буларды күнөөлүү дегенге акыбыз жок.
АС+: - Байтемир мырза, сиз "Альфа" жана "Арстан" снайперлери болушкан деп кайсыл бир маегиңизде айтыптырсыз, азыр Артур мырза алардын күнөөлөрүн сот аныктайт деп жатпайбы, сиз негедир аларды күнөөлүү дегендей кыйытыптырсыз го? Кайсыл далилге таянып айттыңыз эле?
Байтемир Ибраев:
- Снайпердин огу адамдын денесин тешип өтүп кетет. Каза болгон адамдардын денелеринен октор табылбаган. Жаракат алган же болбосо каза болгон адамдардын денесинен 7-62 калибрдагы винтовканын огу эмес, беркиндей автоматтардын окторунун бир нечеси алынган. Бул далилзат катары, кылмыш ишине тиркелген. Ага сот органдары баа бериш керек. Бирок, Артур Капарович айтып жаткан жанагы курал-жарактар толугу менен кайтарыла элек, 200гө жакын курал-жарак жок, табылган эмес. Мен кызматтан кеткенге чейин акыбал ушундай эле. Айтып жатпайбызбы, "Альфанын", "Арстандын" адамдары болгон деп, ошол жерде Жаныш Бакиевдин орун басары болуп иштеген, күзөт кызматын жетектеп тургандардын башында турган Дунганов деген штаб башчысы азыр камакта, далилзат буюмдардан башка дагы тергөөгө таяна турган көргөзмөлөрү болот, биринчи күндөн баштап анын көргөзмөлөрү бар. Дунгановдун берген көргөзмөсүнө таянсак, Жаныш Бакиев Дунгановго команда берип турган. Алмаз Жолдошалиев билет, кайсыл снайпер кайсыл жерде тураары тууралуу "чертеж" чийишет экен, ушунун баары тергөөдө алынган. Тергөө ошого таянып, анан айыбын угузду. Мен бул күнөөлүү, тигил күнөөлүү деп айтпайм, сот органдары чечим чыгарыш керек. Бирок, сот органдары Дунгановдун көргөзмөсүнүн тегерегинде иш алып барып, анан жанагындай жыйынтыкка келип отурат.
АС+: -Анда жанагы жалданма снайперлер болгон деген жалган маалыматпы?
Байтемир Ибраев:
- Өзүңөр билесиңер, "Негрди кармап алып көзүн чукуп салыптыр", "наемниктер", "Чечнядан келгендер бар" деген сөздөр айтылган, бирок, тергөө ишинде бул аныкталбаган.
Артур Медетбеков:
- Эми мен кошумчалап кетейин, сот-прокуратура органдарынын куратору болуп Азимбек Бекназаров Анаркулович турган. Ал киши эмоцияга азгырылыппы же армияда кызмат өтөбөгөндүктөнбү "15 снайпер кармадык, чет өлкөнүн жарандары экен" деп маалымат берди. Ал киши же шашып кеттиби, же элдин ошол убактагы ачуусун басайын дедиби, айтор, ошондой маалыматтын натыйжасында түшүнүксүз, туура эмес пикирлер коомчулукта пайда болду. Байтемир иним айтып кетпедиби, 7-62 автоматтан ок кокус тийсе жарып чыгып кетет деп. Мен аскер кызматын өтөгөн адам катары айтайын, 7-62 тийген күнү дагы же сөөккө тиеби, же башка тиеби, же ичке тиеби, кайда тийгендигин баллистикалык трасологиялык экспертизадан аныктаса болот, тилекке каршы, биздин эксперттер андай аныктама бере албай жатышат. Чынын айтыш керек "Альфа", "Арстандын" балдары эмес, Ак үйдө ким отурса, баары жооп бериш керек. 7-апрель күнү Бакиевдер Ак үйдөн кандай чыгып кетишти? Азыр соттогу көрсөтмөлөрдө алар Ак үйдүн чыгыш тарабынан коттедж менен чыгып баратып, терезесин ачып 15-20 кишини атып кеткендигин айтып жатышат, бул бир. Экинчиден, каза болгондордун бирисинин энеси "Менин балам бул жерде эмес, тээтигил жерде каза болгон" деп аныктама берип жатат. Ак үйдөгүлөрдү дагы сырттагы балдар БТРден, автоматтан атып жатышпадыбы, мунун баары такталбай, азыр сот процессинде баш-аламандык болуп жатат. Көбү 5-45 калибрдеги автоматтын огунан жарадар болушкан. Мен түшүнүп турам, Убактылуу Өкмөт Генпрокуратуранын кызматкерлерин шаштырып, бир жылдыкка чейин эптеп сот процессин өткөрүш керек болуп калды да. Мындай иш шашылыш болбой, баардыгы ийне-жибине чейин иликтенип, анан жыйынтык чыгыш керек болчу да. Эмнеси болсо да, биздин саясий жетекчилер армияны, милицияны өздөрүнүн саясий кызыкчылыгына колдонууга акыры чекит коюусу зарыл.
АС+: - "Альфачылар" күнөөлүү болсо, анда эмнеге Убактылуу Өкмөт үчүн кызмат өтөп жүрүштү?
Артур Медетбеков:
- Эң таң калыштуусу 7 альфачыга кылмыш иши козголуп, суралып жатты. Бирок, ошого карабай, 3-4өө Президент, Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрүн кайтарышып, Ошко дагы барып жүрүштү, Зикирбаев деген бандитти кармап, атканга чейин барышты, Киргшелктогу окуяда Барктабасовдун группасын кармашты, андан сырткары, 5-январда "Альфанын" бир жигити каза болуп калды. Ошондон кийин токтоду. Ага чейин иштери сотто болсо дагы, колдорунда курал болуп, баары билинбей иштеп жүрүшкөн. Биздеги мыйзамдардын кандай абалда экенин ушундан деле билсе болот. Учурдан пайдаланып айтып кетет элем, Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрү жарым жылдын ичинде эле канча Баш прокурорлорду, ИИМдин жетекчилигин дагы алмаштырып жиберди. Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрү, кураторлору ошол убакта иштеген укук коргоо органдарындагы жетекчилерди, кызматкерлерди өз кызыкчылыктарына пайдаланышты. Байтемир иним капа болбосун, жакшы эле иштерди баштады, бирок, убагы келгенде акырын эле четке чыгарып койду.
АС+: -Байтемир мырза, сиз туруктуу иштесеңиз, жогорудагы иштерди ачык-айкын аягына чейин чыгара алат белеңиз?
Байтемир Ибраев:
- Мен маалымат ирээтинде айтып коюшум керек, мына Артур Капарович экөөбүз бүгүн гана көзмө көз сүйлөшүп, көрүшүп отурабыз. Бирок, Жалал-Абадда Артур Капарович спецоперация жүргүзүп жүргөндө телефон менен тыгыз байланышта болуп турганбыз. Биздин баллистикалык экпертизадан бир күндө 10-15 гана автоматты текшерүүдөн өткөрүүгө мүмкүнчүлүк бар экен, ошентип, 3-4 айга созулуп кетти. Тергөөнүн эң негизги далили, документи болгон баллистикалык экспертизанын корутундусу менен дагы тааныша албай калдым, себеби, мени кызмат орунумдан алып салышты. Менден кийин Байболов дайындалып, ал бир ай тергеди окшойт. Ушунун себептеринин баары кадр саясатынын жакшы жүрбөгөндүгүндө, Убактылуу Өкмөттүн бир чоң кемчилиги ушул.
Артур Медетбеков:
- Биздеги синдром Аксы окуясынан башталган, бирок, убагында Азимбек Бекназаров өзү Генпрокурор болуп туруп, ишти аягына чыгара албады, келдиби, чыгарыш керек эле. Андан 7-апрель чыкты, бул дагы аягына чыкпай, укук коргоо, аскер кызматкерлери моралдык жактан, духу төмөндөп кетти. Ошонун натыйжасында 19-апрелде Маевка окуясы болду, баары жыйылып отуруп, Ош трагедиясын пайда кылды.
АС+: -Бирок, учурунда сиз 90-жылкыдай Ош трагедиясы болбойт деп баа берген элеңиз?..
Артур Медетбеков:
- Мен анда апрелдин башында "Солдат России" деген журналга макала жазгам. "Мынакей Убактылуу Өкмөт келди, булар башкача иштейт, буларга ишенсе болот" деп, баарыбыздын оюбуз жакшы тилек болчу. Тилекке каршы, булар баягы эле адатка түшүп, Бакиевдин катачылыгын кайталап келишти. Бакиев бийликке келгенде деле баарыбыз кубанганбыз, ошол эле Атамбаев, ошол эле Отунбаева кучактап, өбүшүп эле чуркап жүрүшпөдүбү. Мен ошол берген маегимден эки жумадан соң, кайра "Незавизимая газета в Россииге" маек берип, "Эгерде Убактылуу Өкмөт ушундай мамиле кыла берсе, диндик террористтер, экстремисттер, Акаев, Бакиевдин учурундагы орто бийликтеги, жогорку бийликтеги адамдар, айрыкча Түштүк тараптагылар өч алышат, коогалаң чыгат" деп айткам. Коогалаңга бир жума калганда Бусурманкул Таабалдиевге кирип, "Түштүктө абал начар болуп жатат, биз барып келдик, эл арасы тынч эмес, өзбектер арыктарга жол коюшкан, коменданттык саат киргизбесеңер кыйын болот", -дедим. Алар "Билебиз, билебиз" деп коюшту. Роза Отунбаева "20-июнда Ош окуясы болоорун күткөнбүз, биз кечирээк болот деп ойлогонбуз, үлгүрбөй калдык",- деп маек берди. Билип туруп, эч нерсе кыла албагандан кийин эмнени билдирет?
АС+: - Сиз ушул сөзүңүз менен түздөн түз азыркы бийликти күнөөлөйсүзбү?
Артур Медетбеков:
- Мен 11-июнда Б.Таабалдиев менен сүйлөшүп, 12-июнда Болот Шерниязовго чыктым. 11-июнда Роза Отунбаева теледен "Кыргызстандыктар ушундай кыйын акыбалда, жардам сурайбыз", -деп, эмне кылаарын билбей, булар өзүнчө эле шал болуп калышты. Мен "Аскер кызматында кызмат өтөгөн, 90-жылы Ош окуясына катышып, элди жараштыруу аракетин жасаган адамдар бар",- десем, макул болушту. Эртеси ИИМдин министри Шерниязовго курал алганы барсак, "Сен кечирип кой, Убактылуу Өкмөт чочуп атат, эгер силер курал алсаңар, азыркы өкмөттү талкалап, бийликти алып аласыңар", -деп бизге эч нерсе бербей койду. Анан биз 1970-жылы жасалган, жүк ташуучу сваркаланган самолетту эптеп таап, ошого 50 баланы салып, гумжардамга кошулуп учуп барып, Ош областынын УВДсына Суваналиев жаңы келген, ошол экөөбүз милициялар менен аралашып, жардам берип жүрдүк.
АС+: - Сиз Бакиевдерди чыгарып жибергенде Убактылуу Өкмөт декрет кабыл албаганын айтып келгенсиз, ошондо сиз жөнөкөй эле жаран катары барыптырсыз да?
Артур Медетбеков:
- Ошондой болду. Мени алар пайдаланышты. 11-12-апрелде Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрү улам чогулуп эле "Бакиев тигил жакта киши топтоп жатат, Түндүк-Түштүк болуп согушабызбы, эмне болот?" деп карбаластап жатышты. Айтып койсом жаман ой кетиши мүмкүн, атын айтпай эле коеюн, кээ бирөөлөр "Барып атып, бомбалап, кырыш керек" дегенге чейин барышты, эл жөнүндө ойлогон жок. 15-апрелде Бакиевдер Ошто митинг өткөрүп атат, тезирээк деп, бизди самолет менен жиберди. Тилекке каршы, 14-15-апрелде биз бара электе эле, Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрү Атамбаев, Бекназаровдор теледен чыгып, "Спецоперация жасап жатабыз, Бакиевди кармаганга атайын группа кетти" деп жарыялап жиберишти. Мындай операциялар тымызын өткөрүлүш керек да. Бакиев: "Сенин келээриңди билгенмин, мага айтышкан" деди, кимиси айтканын билбейм. "А эмне үчүн Убактылуу Өкмөттүн мүчөлөрү келбейт? Мне жалко Розу, здесь будет бардак", - деди. Улуу сөздө уят жок, ошондо Дүйшөбаев: "Артур, ты едешь туда, спаси наши задницы, чтобы он выехал", -деген эле. Аэропорттон Курманбек Салиевич биз менен кол алышып, көзүнө жаш алып ыйлап жиберди, балким акыркы жолу Кыргызстанда болуп турганын түшүнгөндүр.
АС+: -А эгер билгениңизде Жаныш Бакиевди, Курманбек Бакиевди кармап келет белеңиз?
Артур Медетбеков:
- Эгер "кармап кел" дешсе жолдордун баарын бууп, аз аздан күч топтоп туруп акырын кармоого мүмкүнчүлүк бар эле. Алардын бирден бир байланганы Убактылуу Өкмөт болчу.
АС+- Чыгып кетүүгө "коридор" берип туруп, кайра Белорусиянын президентине жолдомо жиберүүгө Башкы прокуратурага тапшырма берди, бул кандайча болуп калат? Кандайдыр башаламандык болуп кеткендей...
Байтемир Ибраев:
Муну спецоперация деп коёт да...
Артур Медетбеков:
- Кечиресиз, бир мүнөткө, спецоперация, тигиндей-мындай деп чыгарышпадыбы, бир миллион эмес, бир тыйын алган жокпуз. Анан билбейм каякка кеткенин.
Байтемир Ибраев:
- Декрет болгон, болбогонун убагында билбептирмин, азыр угуп жатам. Кылмыш иши козголгондон кийин биз өзүбүздүн ишибизди кылышыбыз керек болгондуктан, "кылмыш жоопкерчилигине тартылыш керек" деп сурап жатабыз да.
Артур Медетбеков:
- Курманбек Бакиев кол тийбестиги үчүн кылмыш жообуна тартыла албайт, эмненин негизинде кылмышка тартылыш керек эле?
Байтемир Ибраев:
- Мамлекет башчысын кылмыш жоопкерчиликке тартыш үчүн ээлеген кызматынан бошотуш керек. Бул киши Беларусияга кеткенден кийин Убактылуу Өкмөт карап, анан кылмыш иши козголбодубу.
Артур Медетбеков:
- Бирок, тилекке каршы, бизде ошол убакта Убактылуу Өкмөттүн өздөрүнүн мыйзамдуулугу боюнча мыйзам жок болчу да. Убактылуу Өкмөттү эч ким шайлаган жок да, туурабы? Эгерде келечекте сот процесси жүрүп калса, Убактылуу Өкмөткө бийликти басып алууга аракет кылган деген аныктама берилип калышы толук мүмкүн.
АС+: -Коомчулукта "Качандыр бир пикирлеш, табакташ болуп жүргөн адамдарын кылмыш жоопкерчилигине тарта албайт" деген пикирлер бар. Артур мырза, Убактылуу Өкмөт Курманбек Бакиевди алып келип кылмыш жоопкерчилигине тартат деп ишенимдүү айттыңыз эле, андан бери бир жыл убакыт өттү, экстрадиция маселеси таптакыр унутулгандай...
Артур Медетбеков:
- Израилди мисалга алып көрөлү, ал деле чакан мамлекет, бирок, мыйзамды так аткаргандыктардан өсүп-өнүгүп, өркүндөп жатат. Эгерде Израилде жаран же жетекчи элине чыккынчылык кылып, качып кетсе, кайсыл президент аны колдобосун, же аны алып келет, же болбосо аны атып өлтүрөт. А бизде юристтер айткандай, де-юре бизде бийлик бар, де-факто ошол аткарылбай жатпайбы.
Байтемир Ибраев:
- Биринчиден, экстрадиция кылуу кайсыл бир мыйзамдын же документтин негизинде жүргүзүлөт, ушуга кайрылышыбыз керек. СССРдин курамына кирген 15 республиканын дээрлик көпчүлүгүнүн Башкы прокурорлору биригип, биринчи Минск шаарында Кишинев Конвенцияга кол коюшуп, бири бирине милдеттенме беришкен. Бирок, практика жүзүндө ал конвенциялар толук иштебей жатат.
Артур Медетбеков:
- Маселенин негизи, 7-апрелден кийин Россиянын президенти, ошол эле башка чет мамлекеттеги башчылар, Лукашенко Кыргызстандагы 7-апрелдеги окуяны революция эмес, төңкөрүш деп аташты. Белорусияда саясий абал өзгөрмөйүнчө, ал кишини экстрадиция кылып бериши мүмкүн эмес.
АС+: - Кадыржан Батыров июнь коогалаңынан соң деле Жалал-Абадда жүргөн деп айтышат, эмнеге кармалган жок?
Байтемир Ибраев:
- Кадыржан Батыровду кармоо ИИМдин же Улуттук коопсуздук кызматынын милдети эле да. Өткөндө ЖКда талкууда "Кадыржан Батыровдун жанында 500гө жакын коргоочулары жүргөн, барсак, атышуулар болуп, адам өмүрү кыйылып кетмек, биз кармай албадык" деп айтышпадыбы.
Артур Медетбеков:
- Мен айтаар элем, К. Батыров, Салахудиновдорду мурдагы президентке салыштырууга тең келбейт. Себеби, алардын статусу такыр башка, аларды кармоого баардык мүмкүнчүлүктөр бар болчу. Биздин Укук коргоо органдары оперативдүү ыкмаларды колдонуп иш жүргүзсө, кармаса болот. Азыр деле кеч эмес. Өзбек элине чакырык, ураандар менен чыгып жатканда эле жергиликтүү Укук коргоо органдары баса калыш керек болчу. Өзбекстанда ошентип бир кыргыз чыгып көрсүнчү ошондо эле жок болуп кетмек.
АС+: - "Баса калбаганынын" себеби болду да?..
Артур Медетбеков:
- Кыргызстанда каалайсыңбы диаспора түз, каалайсыңбы мамлекеттин деңгээлинде Курултай өткөр... Салахудинов деген өзбек Маданий борборунун директору болчу. Биздин өлкөдө диаспоралар сепаратисттик уюмдун уюткусу болуп калбадыбы, башка өлкөлөрдө мамлекеттик деңгээлде мындай диаспоралардын уюмдары жок. Дагы бир суроо пайда болот да, эмне үчүн Акаевдин, Бакиевдин убагында ушундай сепаратисттик сөздөрдү айтып чыгышпайт? Ал эми Убактылуу Өкмөт келгенде чыгып жатат. Себеп дегенде учурдан пайдаланып жатат, демек, ушундай сөз болгон арасында, эми ал убагы келгенде такталат.
АС+: - Байтемир мырза, кечээ телефондон сүйлөшкөнүбүздө сиз эгер Ош окуясына ачык баа берсем, кайрадан эки тараптан чыр чыгып кетиши мүмкүн дедиңиз эле...
Байтемир Ибраев:
- Биз азыр өтө опурталдуу мезгилде жашап жатпайбызбы. Болгон нерсе болду, жараатты кайра ырбатпай, мындан сенсация жаратпай, саясатчылар саясий упай топтобой, тез арада токтотуп, түз, жакшынакай оокатыбызды кылышыбыз керек.
АС+: - Бирок, акыры баа берилиши керек да?
Байтемир Ибраев:
- Юристтер отурат, Укук коргоо органдары отурат ошолор баа берет. Жогорку Кеңеште түшүнүп-түшүнбөй эле чыгып алып сүйлөп жаткандарын, саясий упай топтоо үчүн эле сүйлөп жатат деп кабыл алдым. Эгерде позитивдүү ою бар, кыргыз элин чын жүрөгүнөн сүйүп, чын жүрөгүнөн кыргыз элине жашылык калаган саясатчы болсо, азыр мындай сөздөрдү сүйлөбөш керек.
АС+: - Жылдыз Жолдошеванын даректүү тасмасын көрө алдыңызбы?
Байтемир Ибраев:
- Жок, көрө алган жокмун.
АС+: Сизчи Артур Капарович? Жолдошева КТРКнын жетекчилигине ал тасманы көрсөтпөй койгондугуна нааразы болуп жүрөт. Ал эми аны көрсөтүүдө элдин психологиясына терс таасир тийгизет деген пикирлер дагы бар, буга кандай дейсиз?
Артур Медетбеков:
- Ал тасманы Жылдыз Жолдошева тарткан эмес, болгон маалыматтарды чогултуп, тизмектештирген. Бирок, ошондо тартылган кадрлардын баары жарандар тарабынан уюлдук телефонго же журналисттер тарабынан камерага тартылган оригиналдар. Кыргызстан эли жаманбы, жакшыбы, ачуу-татуубу көрүп, ошого баа бериш керек. Туура эмес аракеттер эмнеге алып келээрин түшүнүп, эч убакта андайга барбаганга дагы өздөрү умтулушат эле. Экинчиден, бул тарых. Тарых ачуу болобу, таттуу болобу баардыгы көрүш керек. Үчүнчүдөн, жанагыдай чыр чыгып кетет деп коркпош керек. Ош окуясына баа берилгенден кийин кайра андайга барбайт. Ал эми өз кызыкчылыктарын ойлогон политикандарга атайын күчтөр жол бербеши керек.
Байтемир Ибраев:
Менин ушуга кошумча оюм бар да. Кыргыздар өзбектерди ушинткен же өзбектер кыргыздарды ушинткен деген эмнени берет? Мен ушундай нерселерге каршымын. Эми ал тасманы акыл-эстүү, көөдөнүндө туура түшүнгөн, билимдүү адамдар көрсө түшүнөөр, бирок, башка элементтер бар да, башкача кабыл ала турган адамдарыбыз бар да. Алар башкача реакция бербейт деп эч ким кепилдик бербейт да.
Артур Медетбеков:
- Бир эле мисал айтайын. Мына Улуу Ата Мекендик согуш болду. Немецтер канчалаган адамдарды кырышты. Экинчи дүйнөлүк согушта жалпысынан 50 миллион адам кырылды, СССРден эле 28 миллион адам өлгөн. Мен Германияда аскер кызматын өтөгөм. Немистер өрттөлгөн, өлтүрүлгөн адамдардын баш сөөктөрүн, тиштерин, чачтарынан атайын музейге коюшкан. Фильм дагы тартышкан, анда фашисттер адамдарды кандай мыкаачылык менен өрттөп, терисинен кайыш жасаганын көрсөткөн. Бул бүт дүйнө жүзүнө көрсөтүлдү, бирок, кайрадан немистер менен орустардын ортосунда согуш чыккан жок. Эгерде биз мамлекеттик деңгээлде баа бербей, жашыра берсек, ансайын жаман ойлор пайда боло берет. Андан көрө бир көрүп, таасири тийсин, эл дагы баа берсин. Ал тасмада кылмыш жасагандар күнөөлөрүн мойнуна алып жаткан деталдар дагы бар.
Байтемир Ибраев:
- Эгер сиз айтып жаткандай деталдар болсо туура.
Артур Медетбеков:
- Жанагы "Чөөнүн саатына" жооп катары болот, анткени эки тараптуу маалыматтар айтылган.
Уюштургандар
Азима АКУНОВА, ү
Жамалидин ПАРМАНКУЛОВ
"Ачык саясат+"






кыргыз тилиндеги гезит "Ачык саясат"









??.??